Oinetako babak kirola egitean: nola saihestu eta zer egin bat ateratzen bazaizu

Joan zuzenean nola saihestu ↓

Baba bat agertzen da behin eta berriz errepikatzen den igurtziak azalaren geruzak bereizten dituenean eta hutsunea likidoz betetzen denean. Kirolean, oinetakoek, hezetasunak eta mugimendu-orduek eragin ohi dute. Saihesteko, zentzuzkoena da lehendik eraman dituzun oinetakoak erabiltzea, galtzerdiak lehor mantentzea eta distantzia pixkanaka igotzea. Eta dagoeneko bat atera bazaizu, onena izan ohi da ez lehertzea, babestea eta gunea igurtzi gabe uztea.

Gida honetan dituzu zergatik ateratzen diren, zer dioten ikerketek neurri bakoitzari buruz (galtzerdiak, zinta, kremak, izerdi-kontrakoak), zer egin bat baduzu eta noiz kontsultatu. Zurea izterretako, iztaietako edo titietako urradurak badira, korrika egitean sortzen diren urraduren gidan duzu.

Iturriei buruz: ikerketa batetik datorrenak aipua du ondoan, estekarekin. Aipurik ez duena irizpide praktikoa da: kirolean ohikoa dena, baina ikerketa batek frogatu gabe.

Zergatik ateratzen diren babak

Behin eta berriz errepikatzen den igurtziak azalaren tarteko geruza bateko zelulak bereizten ditu. Hutsune hori odol-plasmaren antzeko likido batez betetzen da, eta hori da baba (Knapik et al., 1995).

Ateratzea edo ez bi gauzaren araberakoa da: igurtzia zein indartsua den eta zenbat aldiz errepikatzen den. Zenbat eta indartsuagoa, orduan eta errepikapen gutxiago behar dira (Knapik et al., 1995). Horregatik dira babak ohikoak irteera luzeetan, egun askotako ibilaldietan eta oinetako berriekin.

Faktorea	Zer dakigun
Hezetasuna	Azal hezeak gehiago igurzten du oso lehorrak edo bustita dagoenak baino (Knapik et al., 1995). Done Jakue Bideko 203 erromesengan, galtzerdi bustiekin ibiltzea baben ia arrisku bikoitzarekin lotu zen (1,94 aldiz) (Chicharro-Luna et al., 2022). 86 mendizalerekin egindako beste ikerketa batean, oineko azal hidratatuagoaren eta baben arteko lotura ikusi zen, nahiz eta alde argia bi oinetatik batean bakarrik egon (Gracia-Sánchez et al., 2024)
Oineko gunea	Gehiago ateratzen dira azala lodia den eta azpian dagoenari oso itsatsita dagoen tokietan, oin-zolan adibidez (Knapik et al., 1995). Etapakako ultramaratoi-korrikalarietan, baben erdia behatzetan atera zen, eta ia lautik bat orpoan (Lipman et al., 2016)
Intentsitatea eta karga	Jarduera biziagoak eta pisua gainean eramateak (motxila bat, adibidez) errazago ateratzen dituzte oinetako babak (Knapik et al., 1995)
Lehenago babak izana	Frantziako 533 trail-korrikalariri egindako inkesta batean, lehenago izan izana oso indartsu lotu zen berriro izatearekin (Damoisy et al., 2023)
Lehen egunak	Etapakako ultramaratoi batean, baben % 80 bigarren etapa amaitzerako aterata zeuden (Lipman et al., 2016). Azala igurtzi leun eta errepikatu batera egokitu daiteke (Knapik et al., 1995): horregatik ateratzen dira gehiago hastean edo geldialdi baten ondoren itzultzean

Areto-futbolean asko jasan dut. Aretoko zapatilak bero handia ematen du eta igurtzi egiten du, eta denboraldi-aurre bakoitzaren hasieran orkatilak baba eta urraduraz beteta bukatzen nituen. Behin baino gehiagotan galdu dut partida bat lehertutako baba batengatik.

Nola saihestu: zer dioten ikerketek

Lehenik jakin behar duzuna: ikerketa on gutxi daude. 2017ko berrikuspen sistematiko batek galtzerdiei, izerdi-kontrakoei eta hesiei buruzko 11 saiakuntza bildu zituen, korrika egitea, ibiltzea edo martxan aritzea bezalako jardueretan, eta ondorioztatu zuen ia guztirako falta dela kalitatezko ebidentzia. Bi ikerketak bakarrik zuten kalitate onargarria, eta paperezko zintak balio dezakeela iradokitzen dute (Worthing et al., 2017).

Neurria	Zer ikusi den	Praktikan
Lehendik erabilitako oinetakoak	Ez dago ikerketarik oinetakoak nola egokitu behar duenari buruz. Bai, ordea, oinetakoak ohitzeari buruz: 2.617 kadete militarrengan, aurreko bi asteetan botak astean 20 ordu baino gehiago eraman zituztenek baba gutxiago izan zituzten (% 30, % 44ren aldean) (Rushton eta Richie, 2024)	Ez estreinatu oinetakoak lasterketa edo partida baten egunean. Erabili lehenago saio laburragoetan
Galtzerdi lehorrak	Galtzerdi bustiekin, ia arrisku bikoitza. Ikerketa horretan berean, galtzerdia zuntz naturalekoa edo sintetikoa izatea ez zen babekin lotu (Chicharro-Luna et al., 2022)	Ahalegin luzeetan edo beroarekin, aldatu galtzerdiak erdibidean bustitzen badira
Galtzerdiaren ehuna	35 korrikalarirengan, zuntz akrilikozko galtzerdi koxindunek baba gutxiago eta txikiagoak eman zituzten kotoizko galtzerdi berdinek baino (Herring eta Richie, 1990). Koxin generikoko galtzerdi batekin, ez zen alderik izan (Herring eta Richie, 1993). Galtzerdi bikoitzek emaitza desberdinak eman dituzte (Rushton eta Richie, 2024)	Galtzerdi teknikoa, zure neurrikoa eta zimurtzen ez dena. Ikerketek ez dute argi uzten ehunak axola duen
Paperezko zinta	Ultramaratoi-korrikalariekin egindako lehen saiakuntza batean ez zuen babestu (Lipman et al., 2014). Bigarrenean, korrikalari bakoitzak babak izan ohi zituen guneetan jarrita (edo ausazko gune batean, ez bazuen halakorik), % 40 murriztu zituen (Lipman et al., 2016)	Beti leku berean ateratzen bazaizkizu, irten aurretik gune horretan jarritako paperezko esparatrapu-zerrenda bat aukera merkea da, entrenamendu batean probatzeko
Baselina eta kremak	Besaurreko azalean egindako probetan, lubrifikatzaile lodiek igurtzia murriztu zuten 90 minutu inguruz, baina 3 ordura hasieran baino % 35 handiagoa zen. Ez dira probatu oineko azalean, ezta babak saihesteko ere (Rushton eta Richie, 2024)	Ahalegin laburretan edo berriro aplikatzen badituzu lagun dezakete. Formatuak urraduren aurkako kremaren gidan dituzu
Izerdi-kontrakoak	Kadeteekin egindako 21 km-ko martxa batean, gutxienez hiru gau lehenago izerdi-kontrako indartsu bat aplikatu zutenen artean (667tik 269), % 21ek izan zituzten babak, plazeboarekin % 48k. Baina erabili zutenen % 57k azaleko narritadura izan zuen, plazeboarekin % 6k (Knapik et al., 1998). Narritatzen ez duten izerdi-kontrakoek ez dirudi saihesten dituztenik (Rushton eta Richie, 2024)	Ez probatu zure kabuz oinetan. Asko izerditzen bazara eta askotan ateratzen bazaizkizu babak, galdetu zure farmazialariari
Pixkanaka igotzea	Azala igurtzi errepikatura egokitzen da (Knapik et al., 1995), eta baba gehienak lehen egunetan ateratzen dira (Lipman et al., 2016)	Handitu distantzia eta orduak pixkanaka, batez ere lasterketa luze baten aurretik edo denboraldia hastean

Errutina irteera luze edo partida baten aurretik

• Lehendik hainbat aldiz erabili dituzun oinetakoak, ondo lotuta. Ez da aztertu nola egokitu behar duten, baina zentzuzkoa dirudi orpoa ez mugitzea eta behatzek puntaren kontra ez jotzea.
• Galtzerdi tekniko garbi eta lehorrak, zimurrik gabe.
• Oin lehorrak, behatzen artean ere bai.
• Lehenago babak izan dituzun guneetan, paperezko zinta edo lubrifikatzaile-geruza bat.
• Ahalegin luzeetan, ordezko galtzerdi batzuk.
• Puntu batean beroa edo azkura-mina sumatzen baduzu, gelditu eta babestu une horretan bertan: errazagoa da baba atera aurretik.

Futbolean eta areto-futbolean

Hainbeste abiatze, balaztatze eta biraketarekin, oina botaren edo zapatilaren barruan mugitzeko joera du (Apps et al., 2022). Aurrekoaz gain (lehendik erabilitako oinetakoak, galtzerdi lehorrak eta betiko guneak babestea), areto-futbolean babak saihesteko oin-zolan atxikimendua duten galtzerdi batzuk erabiltzen nituen: grip socks edo galtzerdi irristagaitzak deitutakoak. Oin-zolan, eta batzuetan orpoan, gomazko edo silikonazko puntuak edo zerrendak dituzte, oina barne-zolaren kontra eusten dutenak. Zapatila eta haren neurria ondo aukeratzeko, areto-futboleko zapatilen gida duzu.

Zer dioten ikerketek: talde-kiroletako jokalariengan, galtzerdi hauek arruntek baino ia atxikimendu bikoitza zuten, biraketetan balaztatzean oinaren mugimendua murriztu zuten zapatilaren barruan, eta eslalom-zirkuitu bat azkarrago egiteko aukera eman zuten (Apps et al., 2022). Aztertu ez dena da babak murrizten dituzten. Probatu nahi badituzu, estreinatu entrenamendu batean, ez partida batean.

Botak estreinatzera bazoaz, gida berezi bat duzu: bota berriak urradurarik eta babarik gabe.

Baba bat atera bazaizu

Gehienak berez sendatzen dira astebetean, medikuarengana joan beharrik gabe (NHS).

Egoera	Zer egin
Itxita eta txikia	Ez lehertu. Garbitu leunki, lehortu ukitu txikiekin eta estali apositu bigun edo koxindun batekin. Ez erabili eragin zuen oinetakoa sendatu arte (NHS)
Itxita, handia edo min handia ematen duena	Hobe zuk ez lehertzea. Kontsultatu: medikuak orratz esteril batekin hustu dezake behar izanez gero, eta farmazian babesteko apositu bat gomendatu diezazukete (NHS). Gaineko azalak babestu egiten du: praktika klinikoan, azal hori bere lekuan utzita hustu ohi da, horrela gutxiago molestatzen duelako eta infekzio-arriskua jaitsi daitekeelako (Knapik et al., 1995)
Lehertuta	Garbitu eskuak, utzi likidoa ateratzen eta estali. Ez kendu azala, ezta ertzetatik tiratu ere (NHS). Aposizio hidrokoloideek gunea babestu, mina arindu eta lehenago sendatzen lagun dezakete (NHS); galdetu zure farmazian zein komeni zaizun
Infekzio-seinaleekin	Beroa, zorne horia edo berdea edo inguruko azala gorri: kontsultatu. Infektatutako baba bat ez da alde batera utzi behar (NHS)

Komeni ez dena: edozein orratzekin zulatzea, azal askatua kentzea edo oinetako berarekin entrenatzen jarraitzea ezer gertatuko ez balitz bezala.

Noiz kontsultatu

Kontsultatu zure medikuarekin edo osasun-zentroan, baldin eta (NHS):

• Babak infekzio-seinaleak baditu.
• Min handia ematen badu edo behin eta berriz ateratzen bazaizu.
• Hainbat baba agertzen badira arrazoi argirik gabe, edo ohikoak ez diren lekuetan, hala nola ahoan, betazaletan edo genitaletan.
• Baba erredura batetik, eguzki-erredura batetik edo erreakzio alergiko batetik badator.

Azaltzen duen igurtzirik gabe ateratzen diren babek beste kausa bat izan dezakete (infekzio bat edo azaleko arazo bat), eta ez dira gida honek lantzen dituenak.

Eta diabetesa, zirkulazio txarra edo oinetan sentsibilitate gutxi baduzu, komeni da oineko edozein zauri osasun-profesional batek laster ikustea.

Lotutako mitoa: «Ez da ezer gertatzen lasterketa-egunean zapatila berriak estreinatzeagatik». Mito honi eta beste batzuei buruz ikerketek diotena, Zer dio ebidentziak orrian.

Ohiko galderak

Lehertu behar al dira babak? Oro har, ez. Gaineko azalak babestu egiten du sendatzen den bitartean. Handia bada edo min handia ematen badizu, kontsultatu zure medikuarekin.

Zenbat behar du baba batek sendatzeko? Normalean berez sendatzen da astebetean, gunea igurtzi gabe uzten baduzu.

Entrenatzen jarrai dezaket baba batekin? Hobe ez eragin zizun oinetakoarekin, sendatu arte. Ezin baduzu gelditu, babestu ondo eta gelditu min ematen badizu.

Zer galtzerdik saihesten dituzte babak? Ez dago erabat saihesten dituen galtzerdirik. Ikerketa batean, galtzerdi bustiak eramatea baba gehiagorekin lotu zen; beraz, aldatu itzazu bustitzen badira. Zuntz akrilikozko galtzerdi koxindun batek kotoizkoak baino emaitza hobea eman zuen korrikalariekin egindako ikerketa batean, baina beste ikerketa batek ez zuen baieztatu.

Baselinak balio al du babetarako? Besaurreko azalean egindako probetan igurtzia murriztu zuen denbora batez, baina bere efektua jaitsi egiten zen orduak igaro ahala. Oinean ez da probatu babak saihesteko. Ahalegin laburretan edo berriro aplikatzen baduzu lagun dezake.

Zergatik ateratzen zaizkit beti leku berean? Normalean oinetakoak gehiago estutzen edo igurzten duen puntu bat izaten da. Berrikusi neurria eta modeloa, eta babestu gune hori irten aurretik. Hala ere errepikatzen bada, podologo batek ikus dezake zure zapalduran edo oinean ba ote dagoen hori azaltzen duen zerbait.

Futboleko babak modu berean saihesten al dira? Bai: dagoeneko ohitutako botak, galtzerdi lehorrak eta betiko guneetan babesa. Areto-futbolean, hainbeste biraketa eta balaztatze daudenez, zaindu oin-zola ere. Atxikimendua duten galtzerdiek hobeto eusten diote oinari zapatilaren barruan, nahiz eta ez den aztertu babak saihesten dituzten.

Egileari buruz

Ander Lorenzo Calvo, Farmaziako ikaslea Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU). Areto-futbolean jokatzen du maila altuan: hegaleko jokalaria Aurrera Vitoria Futsalen, eta harekin Bigarren B Mailara igo zen; gimnasioan eta igerilekuan ere entrenatzen du. Lehenago futbolean jokatu zuen Irungo Real Unionen, eta erdi-distantziako atleta izan zen Bidasoa Atletiko Taldean, Gipuzkoako eta Euskadiko txapelketetan dominekin. Ebidentzia zientifikoan oinarritutako errekuperazio- eta entrenamendu-gidak idazten ditu.

Gida hau informatzeko da, eta ez du osasun-profesional baten aholkua ordezkatzen.

---

Iturriak

Ikusi zerrenda osoa (13)

• Knapik JJ, et al. Friction blisters. Pathophysiology, prevention and treatment. Sports Med. 1995. doi:10.2165/00007256-199520030-00002
• Chicharro-Luna E, et al. The influence of sock composition on the appearance of foot blisters in hikers. J Tissue Viability. 2022. doi:10.1016/j.jtv.2022.02.002
• Gracia-Sánchez A, et al. Influence of skin hydration level on the occurrence of blisters on the foot during hiking. Int Wound J. 2024. doi:10.1111/iwj.70024
• Lipman GS, et al. Paper Tape Prevents Foot Blisters: A Randomized Prevention Trial Assessing Paper Tape in Endurance Distances II (Pre-TAPED II). Clin J Sport Med. 2016. doi:10.1097/JSM.0000000000000319
• Damoisy JB, et al. Epidemiology, prevention methods, and risk factors of foot blisters in French trail ultramarathons. J Sports Med Phys Fitness. 2023. doi:10.23736/S0022-4707.23.14937-1
• Worthing RM, et al. Prevention of Friction Blisters in Outdoor Pursuits: A Systematic Review. Wilderness Environ Med. 2017. doi:10.1016/j.wem.2017.03.007
• Rushton R, Richie D. Friction Blisters of the Feet: A Critical Assessment of Current Prevention Strategies. J Athl Train. 2024. doi:10.4085/1062-6050-0341.22
• Herring KM, Richie DH. Friction blisters and sock fiber composition. A double-blind study. J Am Podiatr Med Assoc. 1990. doi:10.7547/87507315-80-2-63
• Herring KM, Richie DH. Comparison of cotton and acrylic socks using a generic cushion sole design for runners. J Am Podiatr Med Assoc. 1993. doi:10.7547/87507315-83-9-515
• Lipman GS, et al. A prospective randomized blister prevention trial assessing paper tape in endurance distances (Pre-TAPED). Wilderness Environ Med. 2014. doi:10.1016/j.wem.2014.06.013
• Knapik JJ, et al. Influence of an antiperspirant on foot blister incidence during cross-country hiking. J Am Acad Dermatol. 1998. doi:10.1016/s0190-9622(98)70075-1
• Apps C, et al. Grip socks improve slalom course performance and reduce in-shoe foot displacement of the forefoot in male and female sports players. J Sports Sci. 2022. doi:10.1080/02640414.2022.2080163
• NHS (Erresuma Batuko osasun-zerbitzu publikoa). Blisters. 2023/11/22an berrikusia. 2026/10/13an kontsultatua.

PubMed-en aurkitutako ikerketak.