Igeriketa-txanoa: silikona, latexa ala oihala, zein aukeratu eta nola zaindu

Joan zuzenean zein aukeratu atalera ↓

Igeriketa-txanoak, batez ere, ilea traba izan ez dadin eta uretara joan ez dadin balio du, eta igerileku askok derrigorrezkoa dute. Igerilekuan igeri egiteko, silikonazkoa da iraupena, doikuntza eta erosotasuna hobekien orekatzen dituena. Oihalezkoa da erosoena, baina ura pasatzen uzten du. Latexezkoa mehea eta merkea da, gutxiago irauten du eta ez da zuretzat latexarekiko alergia baduzu. Batek ere ez du ilea erabat lehor uzten, ezta kloroaren aurka guztiz babesten ere.

Gida honetan dituzu zertarako balio duen, txano motak alderatzeko taula batekin, latexarekiko alergiaz eta igerilarien ileaz zer dakigun, nola jantzi tirarik gabe, nola zaindu eta noiz aldatu.

Zertarako balio du igeriketa-txanoak

• Ilea biltzea. Begiak estal ez ditzan, betaurrekoetan korapila ez dadin eta arnasa hartzean traba egin ez dezan.
• Igerilekuaren higienea. Bainulari bakoitzak izerdia, koipea eta partikulak uzten ditu uretan, batez ere azal- eta ile-hondarrak, eta kloroarekin erreakzionatzen dute (Keuten et al., 2014). Ikerketa batek ere ez du neurtzen txanoak zenbat saihesten duen, baina barruan geratzen den ilea ez da uretara joaten. Horregatik da derrigorrezkoa igerileku askotan.
• Urarekiko marruskadura murriztea. Lehiaketan, txano liso eta ondo doitu batek buruak ura hobeto ebakitzen laguntzen du (beherago ikusiko duzu).
• Ur irekietan babesteko. Ur hotzean, buruak beroa galtzen du, eta komeni da estaltzea.
• Zu ikusteko. Itsasoan edo laku batean, kolore biziko txano batek ikusgai egiten zaitu ontzientzat eta sorosleentzat (irizpide praktikoa).

Txano motak: silikona, latexa, oihala eta beste batzuk

Ez dut aurkitu material bakoitzak zenbat irauten duen edo zenbat ur pasatzen uzten duen alderatzen duen ikerketarik. Taula hau irizpide praktikoa da.

Mota	Iraupena	Doikuntza	Ilea lehor mantentzen du?	Norentzat
Silikona	Handia. Kontuz erabiliz gero, asko irauten du	Sendoa eta elastikoa. Latexak baino gutxiago tiratzen du iletik	Sartzen den ura murrizten du, baina ez du ilea lehor uzten	Ia guztientzat. Eguneroko entrenamendua igerilekuan
Latexa	Txikia. Denborarekin pitzatu eta itsatsi egiten da	Oso mehea eta estua. Iletik gehiago tiratzen du	Silikonaren antzekoa: ur gutxiago, baina ez lehor	Merkeena edo arinena bilatzen duenarentzat, latexarekiko alergiarik ez badu
Oihala (lycra edo poliesterra)	Ona, nahiz eta zabaldu egiten den	Erosoa eta presiorik gabea	Ez: ura zeharkatu egiten du	Ile motza, aquagyma, haurrak eta buruko presioa jasaten ez dutenak
Mistoa (oihala barruan, silikona kanpoan)	Ertaina	Erosoa, oihalezkoa baino zertxobait sendoagoa	Oihalezkoa baino zertxobait hobea, silikonara iritsi gabe	Oihalaren erosotasuna eta babes pixka bat gehiago nahi dituenarentzat
Neoprenoa	Ertaina	Lodia; askok zinta bat dute kokotsaren azpian	Ez dago horretarako pentsatuta	Ur ireki hotzak, normalean jantziarekin
Silikona ile luzerako	Handia	Silikonazkoa bezala, atzean leku gehigarriarekin	Silikonazkoa bezala	Ile luzea, kizkurra, txirikordak edo bolumen handia

Txanoak ile luzerako edo bolumen handikorako

Ile luzea, kizkurra edo txirikordak badituzu, txano arrunt bat motz geratu ohi da: gora egiten du, tiratu egiten du edo bekokian estutu. Ile luzerako txanoek poltsa gehigarri bat dute atzean ile-mototserako. Ilea kanpoan geratzen bazaizu edo denbora gutxira burua mintzen bazaizu, probatu horietako bat.

Silikona, latexa ala oihala: zein aukeratu

• Igerilekuan astean hainbat aldiz igeri egiteko: silikona. Iraunkorra da, ondo doitzen da eta erraz zaintzen da.
• Buruko presioak traba egiten badizu edo ile motza baduzu: oihala. Onartu ilea bustiko zaizula.
• Txanorik merkeena eta arinena nahi baduzu: latexa, alergiarik ez baduzu.
• Latexarekiko alergia baduzu: silikona edo oihala. Begiratu etiketa: txano batzuek materialak nahasten dituzte.
• Ur ireki hotzetarako: neoprenoa, edo bi txano (beherago ikusiko duzu).

Irizpide praktikoa da: ez dago txano motak alderatzen dituen saiakuntzarik.

Nik oihalezko txanoarekin egiten nuen igeri ilea asko molestatzen zitzaidalako, eta batzuetan atera egiten zitzaidan. Maiz igeri egingo baduzu, hobe silikonazkoa: askoz hobeto eusten du.

Txanoak azkarrago igeri egitea dakar?

Txanoari buruz uretan neurtu den gutxietako bat da. Talde italiar batek igerilariak atoian eraman zituen, igeri egin gabe, gorputz osoaren erresistentzia neurtzeko txano ezberdinekin:

Alderaketa	Ikusi zena
Oihala silikonaren aurrean	Erresistentzian alderik ez, 16 igerilaritan eta hiru abiaduratan (Gatta et al., 2013)
Jostura gabeko silikonazko kaskoa silikona arruntaren aurrean	% 5 eta % 6,5 arteko erresistentzia txikiagoa kaskoarekin, zurrunena eta zimurrik egiten ez zuena (Gatta et al., 2013)
Zimurrak dituen txanoa zuloxkak dituen txanoaren aurrean	% 4,4 erresistentzia handiagoa txano zimurtuarekin, baina besoak gorputzari itsatsita zeudenean bakarrik. Besoak aurrean luzatuta, ez zegoen alderik (Gatta et al., 2015)

Garrantzitsuena txanoa liso eta zimurrik gabe geratzea da, materiala baino gehiago. Osasunagatik igeri egiten baduzu, ez duzu nabarituko.

Txanoa ur irekietarako eta ur hotzerako

Ur hotzean, buruak dirudiena baino garrantzi handiagoa du. 17 °C-ko uretan 8 gizonekin egindako ikerketa batean, burua uretan sartzeak (gorputzaren azaleraren % 7 bakarrik) beroa galtzea % 11 handitu zuen guztira, baina barne-tenperatura % 56 gehiago jaitsi zen 45 minututan. Gorputza isolatuta zegoenean, jantzi batekin bezala, aldea are handiagoa izan zen (Pretorius et al., 2008). Ikerketa horrek ez zituen txanoak probatu, baina azaltzen du zergatik duen zentzua burua estaltzeak ur hotzean.

Normalean erabiltzen dena (irizpide praktikoa):

• Neoprenozko txanoa, askotan zinta batekin kokotsaren azpian. Gehien babesten duena da.
• Bi txano, silikonazko bat azpian eta beste bat gainean, ura freskoa baina ez izoztuta badago.
• Kolore bizia gainean, laranja edo horia, zu ikus zaitzaten.

Abisu garrantzitsu bat: ur irekietan ez fidatu zure hotz-sentsazioaz bakarrik. Ohitu ahala, hotz-sentsazioa eta gorputzaren benetako egoera bereizi egiten dira, eta proba hauetan hildakoak egon dira hotzagatik, beroagatik eta bihotzeko arazoengatik (Tipton eta Bradford, 2014). Txanoak laguntzen du, baina ez du ordezten lagunduta, buiarekin eta zaindutako gune batean igeri egitea.

Latexarekiko alergia: zer dakigun

Latexarekiko alergia ez da ohikoa, baina badago. Ikerketen berrikuspen batean, biztanleria orokorraren % 1,4 inguruk zuen, eta osasun-langileen % 4,3k, eskularruengatik gehiago egoten baitira horren eraginpean (Bousquet et al., 2006). Gutxienez kasu bat argitaratu da igeriketa-txanoen bidez latexarekiko itxurazko sentikortzea gertatu zena (Kelso et al., 2006).

Komeni da bi gauza jakitea:

• Fruta batzuekin lotuta egon daiteke. Latexarekiko alergia duten pertsonen % 30 eta % 50 artean landare-jatorriko elikagai batzuekin ere erreakzionatzen dute, hala nola ahuakatea, platanoa, gaztaina edo kiwia. Latex-fruta sindromea deritzona da (Wagner eta Breiteneder, 2002). Fruta horiekin gertatzen bazaizu, galdetu zure medikuari latexezko txanoa erabili aurretik.
• Txano batekiko erreakzio oro ez da latexarekiko alergia. Gomak gehigarriak ditu, eta horiek ere kontaktu-dermatitisa eragin dezakete. Neoprenoa, adibidez, tiourea izeneko azeleragailuekin fabrikatzen da, eta neoprenozko jantziek eragindako dermatitis kasuak deskribatu dira (Pratt eta Pratt, 2021).

Latexarekiko alergia baduzu, edo baduzula susmatzen baduzu, erabili silikonazko edo oihalezko txanoa. Eta inoiz ezpainak edo aurpegia hanturatzen bazaizkizu edo arnasa hartzea kostatzen bazaizu, larrialdia da: deitu 112ra.

Ilea kloroaren aurka babesten du?

Zati batean bakarrik. Igerilekuko urak ilea kaltetzen du. Japoniako selekzioko 67 igerilaritan, % 61ek ilea deskoloratuta zuten, eta adin bereko kontrol-taldeko 54 pertsonetatik batek ere ez. Mikroskopioan, ile deskoloratuak kutikula galdu zuen, kanpoko geruza. Egileek uraren marruskadurari egozten diote batez ere, eta, gainera, ikusi zuten igerilekuko uraren azido hipoklorosoak geruza hori zeharkatu eta pigmentua kalte dezakeela (Nanko et al., 2000).

Ez dut aurkitu txanoak zenbat babesten duen neurtzen duen ikerketarik. Ondo jantzitako silikonazko edo latexezko txano batek ilera iristen den ura murrizten du, baina zerbait sartzen da beti bekokitik eta garondotik. Oihalezkoak ia ez du babesten.

Zer egin dezakezun (irizpide praktikoa, neurtzen duen ikerketarik gabe):

• Busti ilea txorrotako urarekin igeri egin aurretik. Ideia da dagoeneko bustita dagoen ileak igerilekuko ur gutxiago xurgatzea.
• Garbitu ilea irtetean, xanpu leun batekin, eta erabili ile-egokitzailea latz sumatzen baduzu.
• Ilea tindatuta edo deskoloratuta baduzu, zaindu gehiago.

Eta ile berdea? Ez da kloroaren kontua, kobrearena baizik. Batez ere ile argian eta dagoeneko kaltetuan agertzen da, uretan kobre gehiegi duten igerilekuetan (Lomelí-Legaspi et al., 2024).

Nola jantzi txanoa tirarik gabe

Irizpide praktikoa; ez dago honi buruzko ikerketarik:

1. Bildu ile luzea motots baxu batean, garondorantz, pieza metalikorik gabeko goma batekin.
2. Busti ilea txorrotako urarekin. Txanoa hobeto irristatzen da eta gutxiago tiratzen du.
3. Sartu bi eskuak txanoaren barruan, ahurrak kanpora begira eta hatzak bereizita, eta ireki.
4. Jarri aurreko ertza bekokian, ilearen sorreraren azpixean.
5. Irristatu txanoa atzera eta behera garondoa estali arte, bat-batean askatu gabe.
6. Sartu kanpoan geratzen diren ile-xerloak. Belarriak estaltzea edo ez erosotasun kontua da.

Kentzeko, hasi bekokitik eta joan atzerantz. Ez tiratu goitik: orduan ateratzen duzu ile gehien.

Betaurrekoak badituzu, junturak azalaren gainean egon behar du, ez txanoaren ertzean. Lausotzen diren igeriketa-betaurrekoen gidan azaltzen dut.

Neurriak: nola jakin ondo datorkizun

Helduen txano gehienak neurri bakarrekoak dira, junior bertsioarekin eta, modelo batzuetan, neurri handiarekin. Ondo datorkizu baldin eta (irizpide praktikoa):

• Bekokitik garondoraino estaltzen badu, ilerik kanpoan geratu gabe.
• Igeri egin bitartean gora egiten ez badu.
• Bekokian marka gorririk uzten ez badu eta denbora gutxira buruko minik ematen ez badizu.

Estutzen badizu, probatu neurri handia edo oihalezko bat. Gora egiten badu, baliteke mototsa goiegi egotea.

Nola zaindu eta noiz aldatu

Zaintza erraza da (irizpide praktikoa):

• Garbitu txanoa txorrotako ur hotzarekin irtetean, barrutik eta kanpotik, kloroa edo gatza kentzeko.
• Lehortu airean, itzalean. Ez eguzkirik, ez erradiadorerik, ez lehorgailurik: beroak silikona eta latexa hondatzen ditu.
• Ez gorde bustita eta tolestuta poltsan: itsatsi eta lehenago hondatzen da.
• Talkoa bai ala ez? Latexezkoetan, talko edo arto-almidoi pixka bat barruan jarriz gero, ez da itsasten. Jarri kontuz, arnastu gabe. Silikonak eta oihalak ez dute behar.
• Kontuz azazkalekin, eraztunekin eta ile-orratzekin. Ziztada txiki bat nahikoa da latexa urratzeko.

Aldatzeko garaia da baldin eta:

• Pitzadurak, poroak edo urradura bat baditu, txikia izanda ere.
• Itsaskorra bada edo ukitzean desegiten bada.
• Zabaldu egin bada eta igeri egitean gora egiten badizu.
• Azkura edo azalaren narritadura eragiten hasi bada, lehen ez bazuen ere.

Akats ohikoenak

• Txanoak ilea lehor uzten duela pentsatzea. Batek ere ez du egiten. Ilea zaindu nahi baduzu, pasatu ura eta garbitu xanpuarekin irtetean.
• Eguzkitan edo autoan uztea. Beroak hondatu egiten du.
• Azkurari edo orban gorriei kasurik ez egitea. Latexezko txanoa erabiltzean agertzen badira, aldatu materiala eta kontsultatu.
• Ur irekietara txano ilun batekin joatea. Oso zaila da zu ontzi batetik ikustea.

Noiz kontsultatu

• Deitu 112ra txano bat jantzi ondoren ezpainak, aurpegia edo eztarria hanturatzen bazaizkizu, edo arnasa hartzea kostatzen bazaizu.
• Joan medikuarengana edo alergologoarengana txanoa bermatzen den lekuan orban gorriak, azkura edo gorritasuna ateratzen bazaizkizu, batez ere gomazko eskularruekin, puxikekin edo platanoa, ahuakatea edo kiwia bezalako frutekin ere erreakzionatzen baduzu.
• Joan medikuarengana edo dermatologoarengana buru-larruazaleko azkura ez bada bi astetan hobetzen, plakak, ezkatak edo zauriak agertzen badira, edo ilea guneka erortzen bazaizu (irizpide praktikoa).
• Galdetu farmazian azkurarako xanpu edo lozio bat erabili aurretik.
• Hitz egin zure medikuarekin ur hotzetan igeri egin aurretik, bihotzeko edo tentsioko arazoak badituzu (irizpide praktikoa).

Lotutako mitoa: «Silikonazko txanoa oihalezkoa baino azkarragoa da». Mito honi eta beste batzuei buruz ikerketek diotena, Zer dio ebidentziak orrian.

Ohiko galderak

Zer da hobea, silikonazko txanoa ala oihalezkoa? Igerilekuan maiz igeri egiteko, silikona: gehiago irauten du eta ilea gutxiago bustitzen du. Oihalezkoa erosoagoa da eta ez du estutzen, baina ura pasatzen da. Abiaduran ez zen alderik ikusi bien artean.

Ba al dago ilea bustitzen ez duen txanorik? Ez. Ondo jantzitako silikonazko batek sartzen den ura murrizten du, baina zerbait pasatzen da beti ertzetatik.

Derrigorrezkoa al da txanoa igerilekuan? Instalazio bakoitzaren araberakoa da. Igerileku askok higieneagatik eskatzen dute. Begiratu zureko arauak edo galdetu harreran.

Txanoak otitisa saihesten al du? Ez dago frogatuta. Belarrietan drainatzeak zituzten haurrekin egindako berrikuspen batean, tapoiak eta txanoa erabiltzeak ez zituen otitisak murriztu babesik gabe igeri egitearekin alderatuta (Carbonell eta Ruiz-García, 2002). Maiz otitisa baduzu, galdetu zure medikuari.

Zergatik eramaten dituzte igerilariek bi txano? Lehiaketan, betaurrekoei eusteko: goma bi txanoen artean doa, eta zailagoa da jauzi batean askatzea. Ur irekietan, gehiago babesteko ere bai (irizpide praktikoa).

Zenbatean behin aldatu behar da txanoa? Ez dago data finkorik. Aldatu pitzadurak dituenean, itsaskorra dagoenean, zabaldu denean edo azala narritatzen dizunean. Latexezkoek gutxiago iraun ohi dute.

Hasten ari bazara, gainerako materiala igerian hasteko materiala gidan duzu, baita hasiberrientzako igeriketa-plan bat eta igeriketako berotzea ere. Eta aldagelarako, nola saihestu atleta-oina.

Egileari buruz

Ander Lorenzo Calvo, Farmaziako ikaslea Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU). Areto-futbolean jokatzen du maila altuan: hegaleko jokalaria Aurrera Vitoria Futsalen, eta harekin Bigarren B Mailara igo zen; gimnasioan eta igerilekuan ere entrenatzen du. Lehenago futbolean jokatu zuen Irungo Real Unionen, eta erdi-distantziako atleta izan zen Bidasoa Atletiko Taldean, Gipuzkoako eta Euskadiko txapelketetan dominekin. Ebidentzia zientifikoan oinarritutako errekuperazio- eta entrenamendu-gidak idazten ditu.

Gida hau informatzeko da, eta ez du osasun-profesional baten aholkua ordezkatzen.

---

Iturriak

Ikusi zerrenda osoa (12)

• Bousquet J, et al. Natural rubber latex allergy among health care workers: a systematic review of the evidence. J Allergy Clin Immunol. 2006. doi:10.1016/j.jaci.2006.03.048
• Carbonell R, Ruíz-García V. Ventilation tubes after surgery for otitis media with effusion or acute otitis media and swimming. Systematic review and meta-analysis. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2002. doi:10.1016/s0165-5876(02)00253-7
• Gatta G, et al. Effect of swim cap model on passive drag. J Strength Cond Res. 2013. doi:10.1519/JSC.0b013e318280cc3a
• Gatta G, et al. Effect of Swim Cap Surface Roughness on Passive Drag. J Strength Cond Res. 2015. doi:10.1519/JSC.0000000000000975
• Kelso JM, et al. Apparent sensitization to latex through swim caps. J Allergy Clin Immunol. 2006. doi:10.1016/j.jaci.2006.04.007
• Keuten MGA, et al. Quantification of continual anthropogenic pollutants released in swimming pools. Water Res. 2014. doi:10.1016/j.watres.2014.01.027
• Lomelí-Legaspi E, et al. The Greening of Hair: A Unique Case of Chlorotrichosis and Its Management. Skin Appendage Disord. 2024. doi:10.1159/000539438
• Nanko H, et al. Hair-discoloration of Japanese elite swimmers. J Dermatol. 2000. doi:10.1111/j.1346-8138.2000.tb02243.x
• Pratt ME, Pratt MD. Occupational photoallergic contact dermatitis to thiourea in a firefighter. SAGE Open Med Case Rep. 2021. doi:10.1177/2050313X211057931
• Pretorius T, et al. Shivering heat production and core cooling during head-in and head-out immersion in 17 degrees C water. Aviat Space Environ Med. 2008. doi:10.3357/asem.2165.2008
• Tipton M, Bradford C. Moving in extreme environments: open water swimming in cold and warm water. Extrem Physiol Med. 2014. doi:10.1186/2046-7648-3-12
• Wagner S, Breiteneder H. The latex-fruit syndrome. Biochem Soc Trans. 2002. doi:10.1042/bst0300935